Opiekun questów: Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury im. Danuty Szaflarskiej w Piwnicznej-Zdroju
Miejscowość: Piwniczna-Zdrój, woj. małopolskie
Questy:
1. „Spacerkiem po Piwnicznej” (2016)
2. „Spacer piwniczańskimi zdrojami” (2018)
3. „Tajemnice Węgielnika” (2018)
4. „Na granicy” (2019)
5. „Łomnica – zdrowej wody krynica” (2019)
6. „Dawne życie na Niemcowej” (2020)
7. „Od bacy do knopa” (2025)
8. „Spacer po Rytrze z hrabią Stadnickim” (2020)
9. „Z Rogasiem po Dolinie Roztoki” (2020)
Jak to się zaczęło?
Rozwój questów w Piwnicznej-Zdroju zaczął się w 2016 roku od trasy „Spacerkiem po Piwnicznej”. Kluczowym etapem był projekt „Odkrywanie skarbów dziedzictwa południowej Małopolski” (2017-2020), sfinansowany z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020, dzięki któremu przy współpracy z Fundacją Mapa Pasji powstało 7 questów promujących dziedzictwo kulturowe Górali Nadpopradzkich (Piwniczna-Zdrój i Rytro).
Questy były tworzone warsztatowo pod kierunkiem Krajowych Koordynatorów Krzysztofa Florysa i Anny Jarzębskiej z Fundacji Mapa Pasji. W pracę zaangażowali się mieszkańcy Piwnicznej-Zdroju, Łomnicy-Zdroju i Rytra, regionaliści, twórcy ludowi, nauczyciele, przewodnicy, dzieci i młodzież szkolna, harcerze, pracownicy instytucji kultury, osoby posiadające wiedzę o historii poszczególnych miejscowości. Uczestnicy wspólnie wybierali temat tras, wskazywali ważne miejsca, gromadzili informacje historyczne i lokalne opowieści, sprawdzali przebieg tras oraz pomagali w przygotowaniu zagadek i rymowanych tekstów. Udział w warsztatach wzmocnił poczucie odpowiedzialności za lokalne dziedzictwo, pozwolił mieszkańcom podzielić się wiedzą, zbudował dumę z miejsca zamieszkania, zintegrował osoby reprezentujące różne pokolenia i środowiska oraz pokazał, że lokalne historie mogą stać się atrakcyjne dla odbiorców z całej Polski.
W kolejnych latach działania były kontynuowane w ramach projektów Fundacji Mapa Pasji, których MGOK w Piwnicznej-Zdroju był partnerem. Były to „Skarby Górali spoza Podhala” (program EOG Kultura) i „Ukryte Skarby Górali spoza Podhala” (program Etnopolska 2025). Zrealizowano m.in. pikniki questowe, wydarzenia folklorystyczne, warsztaty oraz dalszą promocję i rozwój sieci góralskich questów.
Jak działają teraz questy?
Papierowe karty wypraw są udostępniane przede wszystkim w Punkcie Informacji Turystycznej działającym przy MGOK, w Pijalni Artystycznej w Piwnicznej-Zdroju oraz podczas wydarzeń promujących questy. Wersje elektroniczne są dostępne w serwisie i aplikacji „Questy – Wyprawy Odkrywców”. Informacje o kulturze Górali Nadpopradzkich, lokalnych tradycjach, twórcach, muzyce, tańcu, dawnych zajęciach i rękodziele znajdują się również na portalu „Skarby Górali” (skarbygorali.pl).
Opieka nad trasami obejmuje regularne kontrolowanie przebiegu trasy, sprawdzanie dostępności skarbu i pieczęci, uzupełnianie księgi questu, drukowanie i dystrybucję kart wypraw, reagowanie na zgłoszenia użytkowników, aktualizowanie treści po zmianach w przestrzeni, przenoszenie skarbów, jeśli dotychczasowe miejsce staje się niedostępne, przekazywanie Fundacji Mapa Pasji informacji o zmianach i utrudnieniach.
Questy są wykorzystywane jako narzędzie edukacji regionalnej, forma lekcji terenowej, uzupełnienie zajęć z historii, geografii, języka polskiego i przyrody, propozycja dla szkolnych wycieczek, element zajęć świetlicowych, forma integracji grup dzieci, młodzieży i rodzin, atrakcja podczas rajdów, pikników i wydarzeń organizowanych przez MGOK oraz sposób aktywnego poznawania gminy przez turystów.
Questy są promowane przez Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury, Punkt Informacji Turystycznej, Urząd Miejski w Piwnicznej-Zdroju, Urząd Gminy Rytro, Fundację Mapa Pasji, portal „Skarby Górali”, portal i aplikację Questy – Wyprawy Odkrywców, profile społecznościowe partnerów, lokalne wydarzenia kulturalne i turystyczne, papierowe materiały promocyjne, obiekty noclegowe i lokalnych opiekunów tras.
W jaki sposób questy przyczyniają się do rozwoju lokalnego?
Z questów korzystają turyści odwiedzający Piwniczną-Zdrój i Rytro, kuracjusze, rodziny z dziećmi, dzieci i młodzież szkolna, mieszkańcy regionu, grupy zorganizowane, rowerzyści, miłośnicy historii, osoby zainteresowane kulturą ludową, uczestnicy wydarzeń kulturalnych i sportowych oraz członkowie społeczności questowej podróżujący po Polsce i zdobywający kolejne odznaki.
Według danych publikowanych w serwisie Questy – Wyprawy Odkrywców dziewięć tras związanych z regionem Górali Nadpopradzkich odnotowało łącznie co najmniej 1003 zarejestrowane ukończenia. Liczba ta nie obejmuje wszystkich osób korzystających z papierowych kart, dlatego rzeczywisty ruch jest dużo większy. Dane dotyczące poszczególnych questów wskazują również na bardzo wysokie średnie oceny – od 4,79 do 5,00 (w skali 1-5).
Questy poszerzają ofertę turystyczną Piwnicznej-Zdroju i całej doliny Popradu. Kierują turystów nie tylko do rynku i najbardziej znanych atrakcji uzdrowiska, ale również do mniej znanych miejsc m.in. do Łomnicy-Zdroju, na pogranicze polsko-słowackie, do Rytra i Doliny Roztoki. Dzięki temu ruch turystyczny jest rozprowadzany po większym obszarze. Bogata oferta zachęca do przedłużenia pobytu – osoba, która ukończy jedną trasę, otrzymuje informację o kolejnych wyprawach.
Questy są też doskonałym narzędziem edukacji, ponieważ uczą w sposób aktywny. Uczestnik nie otrzymuje gotowej informacji, ale musi ją odnaleźć w terenie, połączyć z obserwacją miejsca i wykorzystać do rozwiązania zagadki.
Questy pozwalają także zachować wiedzę, która wcześniej funkcjonowała głównie w pamięci mieszkańców. W trakcie warsztatów dokumentowano opowieści, tradycje, lokalne nazwy, wspomnienia, zajęcia i umiejętności. Szczególnie ważnym przykładem jest quest „Od bacy do knopa”, prezentujący tradycję hodowli czarnych owiec, obróbki wełny i wykonywania rękawic furmańskich. Dzięki trasie wiedza o tym rzemiośle została połączona z konkretnymi miejscami w Łomnicy-Zdroju i Piwnicznej-Zdroju. Uzupełnieniem jest portal „Skarby Górali”, który pozwala odbiorcom poznać żywe tradycje, dawną pracę, twórców, rzemiosło, muzykę, taniec oraz wspomnienia mieszkańców regionu.
Questy pośrednio wspierają lokalną przedsiębiorczość. Gracze korzystają bowiem z punktów gastronomicznych, kupują napoje, pamiątki i produkty lokalne, korzystają z noclegów, odwiedzają pijalnie wód, poznają ofertę twórców i rękodzielników, odwiedzają obiekty turystyczne, a często także wracają na kolejne trasy lub wydarzenia. W opiekę nad questami włączono również lokalny obiekt noclegowy w Rytrze, co pokazuje możliwość bezpośredniego powiązania questów z ofertą przedsiębiorców.
O queście „Od bacy do knopa”:
PandaNaWakacjach 13.09.2025
Świetne urozmaicenie szlaku. Dużo ciekawej wiedzy i wspaniałej tradycji. Piękne widoki na szlaku
O queście „Tajemnice Węgielnika"
Marta Kucharska 02.05.2026
Piękny widok na miasto ze wzgórza. Idąc do skarbu warto podejść do figury Marii - cudowny widok na zakole Popradu. Skarb na miejscu. Quest liniowy. Na mecie można smacznie zjeść.
Podsumowanie
Questy są częścią większej oferty obejmującej wody mineralne i tradycje uzdrowiskowe, szlaki piesze i rowerowe Beskidu Sądeckiego, wydarzenia folklorystyczne, działalność Zespołu Regionalnego „Dolina Popradu”, prezentacje twórców ludowych, warsztaty rękodzieła, wydarzenia pasterskie itp. Przykładem włączenia questów w szersze działania była inauguracja questu „Od bacy do knopa”, która odbyła się 6 września 2025 roku podczas Festiwalu Lachów i Górali oraz Festiwalu Biegowego w Piwnicznej-Zdroju. Uczestnikom udostępniono nową trasę, a wydarzeniu towarzyszył Piwniczański Maraton Tkacki, prezentacja ogromnej rękawicy furmańskiej, korowód oraz regionalna oferta kół gospodyń wiejskich.
